Hay ông là một vị vua gần như không còn thực quyền? Binh lính không có, tài chính không có,..Nhiều người ngày nay nhìn lại lịch sử thường đặt câu hỏi:“Nếu yêu nước thì sao Bảo Đại không chống Pháp?”Đặt lại câu hỏi:”Nếu là Bảo Đại giai đoạn đó bạn chống Pháp thế nào?”
Nhưng để hiểu giai đoạn này, cần nhìn vào vị trí thật sự của vua triều Nguyễn dưới chế độ bảo hộ Pháp đầu thế kỷ XX.
Sau các hiệp ước bảo hộ từ thời vua Tự Đức, đặc biệt sau thất bại của phong trào Cần Vương, triều đình Huế dần mất quyền lực thực tế.
Đến thời Khải Định và Bảo Đại, nước Việt Nam tuy vẫn còn vua, còn triều đình, còn quan lại… nhưng phần lớn quyền hành đã nằm trong tay chính quyền bảo hộ Pháp.
Bảo Đại được phép:
• Chủ trì nghi lễ triều đình
• Phong tước, ban thưởng
• Bổ nhiệm một số quan Nam triều
• Đi tuần du các địa phương
• Ban hành cải cách trong phạm vi Pháp cho phép
• Đại diện biểu tượng cho Hoàng triều Nguyễn
Nhưng những việc quan trọng nhất thì bị kiểm soát:
• Quân đội do Pháp nắm
• Thuế và ngân sách do Pháp quản lý
• Ngoại giao thuộc quyền Pháp
• Các quyết định lớn phải thông qua Khâm sứ hoặc Toàn quyền Đông Dương
• Pháp có thể gây áp lực thay đổi nội các hoặc vô hiệu hóa cải cách
• Thậm chí Bảo Đại muốn mua sắm gì đều phải thông qua Pháp
Ngay cả việc Bảo Đại muốn cải tổ triều đình sau khi về nước năm 1932 cũng gặp nhiều giới hạn.
Ông từng mời:
• Phạm Quỳnh
• Nguyễn Hữu Bài
…tham gia cải cách hành chính, tinh giản bộ máy, giảm ảnh hưởng bảo thủ trong triều.
Nhưng mọi thay đổi đều phải tồn tại dưới cái bóng của chế độ bảo hộ.
Điều quan trọng là: Nếu một vị vua lúc đó công khai chống Pháp bằng quân sự, gần như chắc chắn kết cục sẽ giống:
• Hàm Nghi
• Thành Thái
• Duy Tân
Tức là: bị phế truất, lưu đày hoặc bị cô lập hoàn toàn.vBảo Đại hiểu điều đó.
Vì vậy con đường ông chọn là: hợp tác trong khuôn khổ để giữ lại phần nào triều đình, giữ biểu tượng quốc gia, và hy vọng từng bước lấy thêm quyền tự chủ.
Có thể nhiều người không đồng ý với lựa chọn ấy.
Nhưng cũng khó phủ nhận rằng vị trí của Bảo Đại lúc đó không phải một vị vua toàn quyền như thời Minh Mạng hay Tự Đức. Ông là hoàng đế của một quốc gia đã nằm dưới ách bảo hộ. Và trong hoàn cảnh ấy, mọi lựa chọn đều rất giới hạn.