Nhắc đến hoạn quan, nhiều người thường nghĩ đến những người chỉ quanh quẩn hầu hạ phía sau cánh cửa cung cấm. Nhưng ở Đàng Ngoài thời Lê–Trịnh, câu chuyện phức tạp hơn rất nhiều.
Tham khảo sách: Lịch sử vương quốc Đàng Ngoài https://s.shopee.vn/9V19ub3dlE
Theo những ghi chép được Samuel Baron thuật lại về Đàng Ngoài cuối thế kỷ XVII, trong phủ Chúa Trịnh từng có một lực lượng hoạn quan rất đông, được ông ước tính khoảng 400–500 người. Đáng chú ý hơn, họ không chỉ đảm nhiệm việc trong nội phủ.
Baron cho rằng sau nhiều năm phục vụ, một số người có thể tiến thân tới những chức vụ rất cao, thậm chí tham gia việc cai trị địa phương hoặc quân sự.
Điều này cũng dễ hiểu phần nào nếu nhìn vào cấu trúc quyền lực đặc biệt của thời vua Lê – chúa Trịnh.
Vua Lê vẫn ngự trên ngai vàng, nhưng rất nhiều quyền lực thực tế lại tập trung tại phủ Chúa Trịnh. Trong một môi trường như vậy, những người được tiếp cận gần Chúa, được Chúa tin cậy và nắm được thông tin trong nội phủ có thể sở hữu ảnh hưởng không hề nhỏ.
Và quyền lực ấy đôi khi lớn đến mức… trở nên nguy hiểm. Một trường hợp nổi tiếng là Hoàng Nhân Dũng, tức Trịnh Lãm, một hoạn quan được sủng ái dưới thời Trịnh Tráng.
Theo Đại Việt sử ký toàn thư được bài báo dẫn lại, năm 1653, Nhân Dũng đã lên đến Tư lễ giám, Thiếu bảo, tước Quận công. Nhưng khi quyền thế ngày càng lớn, ông bị cáo buộc âm mưu làm loạn cùng thuộc hạ. Vụ việc bị phát giác và cuối cùng Hoàng Nhân Dũng bị xử tử.
Nhưng có một câu chuyện khác còn thú vị hơn. Samuel Baron kể rằng từng có một hoạn quan được giao trấn giữ khu vực giáp với Đàng Trong. Khi phía Đàng Trong biết chuyện, họ gửi cho viên quan ấy một món quà đầy tính châm biếm: một chiếc yếm lụa.
Hàm ý rất rõ: họ chế giễu việc một hoạn quan lại được giao trọng trách của một vị tướng hay quan trấn thủ. Theo lời kể của Baron, sau sự việc đó Chúa Trịnh không tiếp tục dùng hoạn quan cho vị trí ấy nữa.
Tất nhiên, khi đọc những mô tả của người châu Âu thế kỷ XVII, đặc biệt những nhận xét mang tính đánh giá hoặc châm biếm, chúng ta cũng cần đặt chúng trong góc nhìn và định kiến của chính người viết, thay vì xem mọi lời nhận xét là kết luận tuyệt đối.
Nhưng có một điều khó phủ nhận: Hoạn quan trong phủ Chúa Trịnh không đơn thuần chỉ là những người hầu trong hậu cung.
Có người được phong tước. Có người bước vào chính trường. Có người liên quan đến quân sự. Và cũng có người từ vị trí được Chúa đặc biệt tin dùng đi đến kết cục mất mạng vì cuộc đấu tranh quyền lực.
👉 Theo mọi người, vì sao các Chúa Trịnh lại có xu hướng tin dùng những người thân cận trong nội phủ đến vậy?
Là vì họ trung thành và phụ thuộc trực tiếp vào Chúa? Hay chính việc trao quá nhiều quyền lực cho những người ở quá gần trung tâm quyền lực đã tạo ra một thế lực chính trị đặc biệt bên trong phủ Chúa?
Mời mọi người bàn luận. 👇
Nguồn tham khảo: Samuel Baron – Mô tả Vương quốc Đàng Ngoài; Đại Việt sử ký toàn thư; tổng hợp theo bài viết của Thanh Niên.
Đại Nam Ngoại Truyện
