Năm 1585, khi mới 22 tuổi, Nguyễn Phúc Nguyên – công tử thứ sáu của Chúa Tiên Nguyễn Hoàng – đã lập nên chiến công đầu tiên làm rạng danh Đàng Trong. Lúc bấy giờ, một nhóm cướp biển Wako Nhật Bản do thủ lĩnh Shirahama Kenki chỉ huy mang 5 chiến thuyền lớn tiến vào Cửa Việt (Quảng Trị). Sử cũ gọi chúng là giặc Hiển Quý. Chúng neo tàu ngay cửa biển, liên tục cướp bóc ven bờ, khiến vùng duyên hải rơi vào cảnh bất an. Trước tình hình đó, Nguyễn Hoàng giao cho người con trai trẻ trực tiếp cầm quân.
Đối đầu với những chiến thuyền lớn của hải tặc, Nguyễn Phúc Nguyên chỉ huy 12 chiến thuyền nhỏ lao thẳng ra cửa biển.
Không chọn cách phòng thủ, thủy quân Đàng Trong chủ động áp sát, tận dụng ưu thế cơ động trên vùng nước quen thuộc để đánh trực diện. Kết quả, 2 chiến thuyền lớn của cướp biển bị đánh chìm, đội hình đối phương hoàn toàn tan vỡ. Thủ lĩnh Shirahama Kenki cùng 3 chiếc tàu còn lại phải vội vã tháo chạy ra biển.
Đó không chỉ là một chiến thắng quân sự.
Theo Đại Nam thực lục, sau trận đánh này, Nguyễn Hoàng hết lời khen ngợi con trai là một bậc “anh kiệt”. Chiến công ấy cũng trở thành dấu mốc đầu tiên khẳng định tài năng của người sau này được biết đến với danh hiệu Chúa Sãi Nguyễn Phúc Nguyên.
Quan trọng hơn, trận Cửa Việt đã giúp bảo vệ bờ biển Đàng Trong, chặn đứng các cuộc cướp phá của hải tặc ngoại bang, giữ vững an toàn cho cư dân ven biển và hoạt động thương mại.
Điều thú vị là, sau khi trở thành Chúa Sãi, Nguyễn Phúc Nguyên không lựa chọn đối đầu lâu dài với người Nhật.
Hiểu rõ sức mạnh và vai trò của họ trên biển sau những lần tiếp xúc, ông chủ động thiết lập quan hệ ngoại giao với Mạc phủ Tokugawa, gửi thư bang giao và cho phép thương nhân Nhật Bản đến buôn bán tại Hội An. Từ một trận chiến trên biển, Đàng Trong dần mở ra một thời kỳ giao thương quốc tế sầm uất bậc nhất Đông Nam Á.
Có lẽ, đây chính là phẩm chất đặc biệt của Nguyễn Phúc Nguyên:
Biết cầm gươm để bảo vệ bờ cõi, nhưng cũng biết đặt bút để mở ra con đường hòa hiếu và phát triển.
Nguồn tham khảo: Đại Nam thực lục, Đại Việt sử ký toàn thư (phần bổ sung), cùng các nghiên cứu về hoạt động của hải tặc Wako và quan hệ Đàng Trong – Nhật Bản đầu thế kỷ XVII.
