Có những con người sinh ra không cam chịu sống hết đời trong bóng tối. Sau nhiều năm dạy học nơi làng quê Thanh Hóa, Đào Duy Từ ngày càng cảm thấy chí lớn của mình không có đất dụng võ. Ông nhìn cảnh thiên hạ chia ba, Bắc Hà nằm dưới quyền họ Trịnh, nhà Mạc vẫn cố thủ miền núi phía Bắc, còn phương Nam đang dần hình thành một thế lực mới dưới tay chúa Nguyễn.
Tìm hiểu về Quân Sư Đào Duy Từ tại https://s.shopee.vn/W57epIYRP
Một hôm, ngồi dưới gốc đa cùng bằng hữu, Đào Duy Từ trầm ngâm nói:”Ta nghe Nguyễn chủ hùng cứ Thuận Quảng, làm nhiều việc nhân đức, lại có tâm ái mộ tử sĩ, trọng người hiền. Nếu ta theo vào giúp thì chẳng khác gì Trương Lương về Hán, Ngũ Tử Tư sang Ngô, có thể làm tỏ rạng thanh danh. Ta không đến nỗi phải nát cùng cây cỏ, uổng phí một đời.”
Đó không chỉ là một lời tâm sự. Đó là quyết định thay đổi vận mệnh của cả Đàng Trong.
Mùa đông năm Ất Dậu (1625), Đào Duy Từ rời quê hương, vượt ngàn dặm vào Nam tìm minh chủ. Ông mang theo sách vở, hành trang đơn sơ và một hoài bão lớn hơn bất kỳ của cải nào.
Đến Thuận Quảng, ông ở lại huyện Vũ Xương hơn một tháng để dò xét tình hình. Khi tìm đến chúa Nguyễn Phúc Nguyên thì không gặp, bởi chúa đang đi kinh lý các địa phương. Tiền bạc cạn dần, đường tiến thân tưởng như đã khép lại.
Nhưng cơ hội cuối cùng vẫn còn. Đào Duy Từ nghe danh Khám lý Trần Đức Hòa ở Quy Nhơn là người được chúa Nguyễn đặc biệt tin cậy. Ông lập tức tìm đường vào Quy Nhơn, quyết đánh cược số phận lần cuối.
Chính Trần Đức Hòa đã nhìn thấy tài năng phi thường của người học trò xứ Thanh và đứng ra tiến cử. Năm ấy, Đào Duy Từ đã 55 tuổi.
Ở tuổi mà nhiều người chuẩn bị an hưởng tuổi già, ông mới bắt đầu sự nghiệp lớn nhất đời mình.
Được chúa Nguyễn Phúc Nguyên thu dụng, Đào Duy Từ nhanh chóng trở thành bộ óc chiến lược hàng đầu của Đàng Trong. Những kế sách của ông đã đặt nền móng cho sự tồn tại và phát triển của chính quyền họ Nguyễn trong hơn một thế kỷ sau đó.
Nổi tiếng nhất là hệ thống Lũy Thầy gồm lũy Trường Dục, lũy Nhật Lệ và lũy Trường Sa.
Những công trình này biến Đàng Trong thành một pháo đài khổng lồ, chặn đứng nhiều cuộc tiến công từ phương Bắc, giúp họ Nguyễn đủ thời gian xây dựng một chính quyền độc lập với Đàng Ngoài.
Nếu Nguyễn Hoàng là người mở đất,
Nguyễn Phúc Nguyên là người củng cố cơ nghiệp,
thì Đào Duy Từ chính là người dựng nên bức tường bảo vệ giấc mộng phương Nam.
Từ một người thầy nghèo bị bỏ quên nơi thôn dã, Đào Duy Từ đã tìm được minh chủ của đời mình. Và từ cuộc gặp gỡ ấy, lịch sử Đại Việt bắt đầu rẽ sang một hướng khác.
