Tháng 9 năm 1932. Sau nhiều năm học tập tại Pháp, vua Bảo Đại bắt đầu hành trình trở về Đông Dương để trực tiếp chấp chính triều Nguyễn. Tại cảng Marseille, Bộ trưởng Thuộc địa Albert Sarraut đích thân đến tiễn vị hoàng đế trẻ tuổi lên con tàu xuyên đại dương Président Doumer. Báo chí Pháp khi ấy xem đây là “niềm hy vọng cải cách” cho xứ An Nam.
Nhưng phía sau chuyến hồi hương đầy nghi lễ ấy lại là bầu không khí căng thẳng chưa từng có. Sở mật thám Pháp liên tiếp phát hiện các kế hoạch ám sát nhằm vào Bảo Đại. Hai âm mưu trước ở Paris và Marseille bị phá vỡ. Đến Penang (Malaysia ngày nay), mật thám tiếp tục nhận tin sẽ có một vụ khủng bố mới do người thuộc Ban Thuộc địa ĐCS Pháp tổ chức.
Ngày tàu cập Penang, Président Doumer phải âm thầm neo xa bến cảng. Lực lượng an ninh được đặt trong tình trạng báo động. Nhưng cuối cùng, không ai xuất hiện. Con tàu tiếp tục tiến vào lãnh hải Việt Nam dưới sự hộ tống của các chiến hạm Pháp.
Tại mũi Saint-Jacques, Vũng Tàu ngày nay, Bảo Đại rời tàu khách để bước sang tuần dương hạm Dumont d’Urville. Đại bác vang lên từng loạt khi vị vua trẻ bước qua chiếc cầu nối giữa hai con tàu giữa biển Đông. Khắp vịnh, cờ xí phủ kín các chiến hạm. Từ Đà Nẵng, ông tiếp tục đi pháo thuyền ngược sông Hàn, rồi lên chuyến tàu hỏa đặc biệt vượt hơn 100km để trở về Huế.
Ngày 11/11/1932, kinh thành Huế tổ chức lễ đón tiếp cực kỳ long trọng. Đội danh dự Pháp – Nam đứng kín trước Ngọ Môn.
Quan lại triều Nguyễn mặc đại triều phục xếp hàng nghênh giá. Tòa Khâm sứ Trung Kỳ treo cờ và mở đại lễ đón vị hoàng đế vừa từ châu Âu trở về. Nhưng phía sau vẻ hào nhoáng ấy… Bảo Đại lại ghi trong hồi ký một câu đầy u ám: “Sau nhiều năm sống tự do…tôi có cảm tưởng từ nay bước vào nơi giam cầm.”
Đó không chỉ là cảm giác của một vị vua trẻ trở về ngai vàng. Mà còn là bi kịch của vị hoàng đế cuối cùng trong một triều đại đang đứng giữa cơn sóng dữ của lịch sử Việt Nam đầu thế kỷ XX.
