YERSIN – NGƯỜI PHÁP ĐƯỢC NGƯỜI VIỆT GỌI LÀ “ÔNG NĂM”
Trong lịch sử Việt Nam thời Pháp thuộc, không nhiều người Pháp được người Việt nhớ đến bằng sự kính trọng.
Nhưng Alexandre Yersin là một ngoại lệ.
Ông không phải quan toàn quyền. Không phải tướng lĩnh. Cũng không phải nhà cai trị. Ông là một bác sĩ.
Một nhà khoa học người Pháp dành gần như cả cuộc đời mình trên đất Việt Nam.
Và kỳ lạ hơn cả: Sau khi Việt Nam giành độc lập, rất nhiều con đường mang tên những nhân vật Pháp bị đổi tên.
Nhưng tên Yersin vẫn còn. Từ Hà Nội, Đà Lạt, Nha Trang cho đến TP.HCM. Đó là một điều hiếm thấy trong lịch sử.
Alexandre Yersin sinh năm 1863.
Ông là nhà vi khuẩn học thuộc thế hệ vàng của Viện Pasteur.
Năm 1894, giữa lúc dịch hạch đang hoành hành tại Hồng Kông, Yersin đã tìm ra vi khuẩn gây bệnh dịch hạch – thứ sau này được đặt tên là Yersinia pestis để vinh danh ông.
Đó là phát hiện đưa tên tuổi Yersin vào lịch sử y học thế giới.
Nhưng điều khiến người Việt nhớ đến ông lại nằm ở một câu chuyện khác.
Năm 1891, Yersin đặt chân đến Nha Trang.
Không lâu sau, ông bắt đầu những chuyến thám hiểm xuyên rừng núi Trung Kỳ. Ngày 21 tháng 6 năm 1893, ông lên tới cao nguyên Lang Biang.
Trước mắt ông là những cánh rừng thông, những thung lũng mù sương và khí hậu mát lạnh quanh năm.
Yersin là người đầu tiên báo cáo với chính quyền Đông Dương về tiềm năng của vùng đất này.
Nơi đó về sau trở thành Đà Lạt. Người Đà Lạt ngày nay vẫn xem ông như một trong những người đặt nền móng cho thành phố. Công viên Yersin. Đường Yersin. Trường Đại học Yersin…
Tên ông vẫn hiện diện giữa thành phố ngàn hoa hơn một thế kỷ sau ngày ông đặt chân lên cao nguyên.
Nhưng Yersin không chỉ là người khám phá. Ông còn là người ở lại. Khác với nhiều người Pháp đến Đông Dương rồi trở về châu Âu, Yersin gần như dành trọn phần đời còn lại tại Việt Nam.
Ông lập Viện Pasteur Nha Trang. Tham gia xây dựng nền y học hiện đại. Là hiệu trưởng đầu tiên của Trường Y Hà Nội.
Nghiên cứu nông nghiệp, đưa cây cao su và cây canh-ki-na vào Đông Dương để phục vụ sản xuất và phòng chống sốt rét.
Người dân địa phương không gọi ông là “bác sĩ Yersin”. Họ gọi ông là “Ông Năm”. Một cách gọi rất Việt Nam. Rất gần gũi.
Theo nhiều ghi chép, Yersin thường chữa bệnh cho người nghèo mà không lấy tiền.
Ông sống giản dị, thích trẻ em và dành phần lớn thời gian cho nghiên cứu thay vì danh vọng.
Trong mắt nhiều người dân Nha Trang lúc đó, ông không còn là một người Pháp. Ông là một người quen thuộc của vùng đất này.
Ngày 1 tháng 3 năm 1943, Alexandre Yersin qua đời tại Nha Trang.
Đám tang của ông có rất đông người dân địa phương tiễn đưa. Một nhà khoa học ngoại quốc. Nhưng lại được tiễn biệt như một người thân trong gia đình.
Trên bia mộ của ông ngày nay có dòng chữ:” Ân nhân và nhà nhân đạo, được nhân dân Việt Nam kính mến.”
Có lẽ ít người Pháp nào trong lịch sử Đông Dương nhận được sự ghi nhận đặc biệt như vậy.
Lịch sử Việt Nam từng trải qua chiến tranh, thuộc địa và những chia cắt sâu sắc. Nhưng giữa những biến động ấy, vẫn có những con người được nhớ đến không phải vì quốc tịch của họ. Mà vì những gì họ để lại cho người dân. Alexandre Yersin là một trong số đó.
Một người Pháp. Nhưng được người Việt gọi là “Ông Năm”. Và hơn 80 năm sau ngày mất, tên ông vẫn còn trên những con đường của Việt Nam.
Tham khảo Sách Yersin:
Những cuộc viễn du: https://s.shopee.vn/5L9I0CpQQb
