Có một vị vua Champa mà chỉ cần nhắc tên, nhiều người sẽ lập tức nghĩ đến hai điều. Một là người anh hùng vĩ đại nhất của Panduranga. Hai là vị vua đã mở đầu cho một thời kỳ lệ thuộc vào chúa Nguyễn.
Tham khảo: https://s.shopee.vn/3B65hFaPjK
Vậy… đâu mới là sự thật? Po Romé (trị vì khoảng 1627–1651) xuất hiện trong giai đoạn Champa đã không còn là cường quốc từng làm chủ vùng biển Đông Nam Á như nhiều thế kỷ trước. Đất nước bị thu hẹp, các thế lực xung quanh ngày càng lớn mạnh, còn nội bộ cũng không ít biến động.
Trong ký ức của người Chăm, Po Romé được tôn vinh là một vị minh quân. Ông được cho là đã phát triển thủy lợi, chăm lo sản xuất, củng cố Panduranga, hòa giải nhiều mâu thuẫn trong xã hội và sau khi mất còn được nhân dân lập tháp thờ. Đến hôm nay, Tháp Po Romé ở Ninh Thuận vẫn là một trong những di tích linh thiêng nhất của cộng đồng Chăm.
Nhưng ở một góc nhìn khác, nhiều người lại đặt ra câu hỏi: Nếu Po Romé thực sự tài giỏi, vì sao Champa sau đó vẫn dần mất quyền tự chủ?
Có ý kiến cho rằng những chính sách ngoại giao mềm dẻo với chúa Nguyễn chỉ là giải pháp để giữ lấy Panduranga trong bối cảnh tương quan lực lượng quá chênh lệch. Ngược lại, cũng có người cho rằng chính sự nhân nhượng ấy đã khiến Champa từng bước rơi vào quỹ đạo của Đàng Trong.
Điều đáng chú ý là phần lớn những câu chuyện về Po Romé ngày nay không chỉ đến từ sử liệu Việt Nam hay Trung Hoa, mà còn được lưu giữ trong truyền thống, biên niên và văn học của chính người Chăm. Vì vậy, nhiều chi tiết về cuộc đời ông vẫn còn là chủ đề được các nhà nghiên cứu tiếp tục đối chiếu và tranh luận.
Có lẽ vì thế mà sau gần bốn thế kỷ, Po Romé vẫn là một trong những nhân vật đặc biệt nhất của lịch sử Champa. Một vị anh hùng? Hay một nhà chính trị buộc phải lựa chọn điều ít tổn thất nhất cho vương quốc của mình?
Lịch sử hiếm khi chỉ có trắng và đen. Đôi khi, người được ca ngợi nhiều nhất cũng là người mang trên vai những quyết định khó khăn nhất.
Bạn nghĩ sao về Po Romé? Ông là vị vua đã cứu Panduranga trong hoàn cảnh không còn lựa chọn, hay những quyết định của ông đã vô tình mở đầu cho sự suy yếu của Champa? Hãy chia sẻ góc nhìn của bạn.
