Dòng chú thích trên tấm bưu thiếp cổ ghi:
“Cochinchine – Saigon – Coolies prenant leur repas dans un restaurant chinois”
(Nam Kỳ – Sài Gòn – Những người phu đang dùng bữa trong một quán ăn người Hoa).
Click quảng Cáo Shopee góp kinh phí duy trì dự án: https://s.shopee.vn/4fugOVf9a2
Ngày nay, giữa những quán ăn sáng đông đúc của Sài Gòn, rất ít người biết rằng hơn một thế kỷ trước, những bữa cơm bình dân như thế này đã nuôi sống cả một thành phố. Trong bức ảnh, những người lao động đang ngồi quanh vài chiếc bàn gỗ đơn sơ dưới mái che tạm bợ của một quán ăn người Hoa. Không có khăn trải bàn. Không có biển hiệu sang trọng. Không có điều hòa hay ánh đèn rực rỡ.
Chỉ có những chiếc ghế thấp, những tô thức ăn nóng hổi và những con người vừa kết thúc một buổi làm việc vất vả. Người Pháp gọi họ là “coolies”. Một từ từng được dùng để chỉ tầng lớp lao động phổ thông tại các thuộc địa châu Á.
Trong số họ có thể là phu xe kéo. Là phu khuân vác ở bến cảng. Là công nhân kho gạo. Là người làm thuê trong các xưởng thủ công. Họ là những con người vô danh nhưng lại chính là những bánh răng vận hành Sài Gòn mỗi ngày.
Buổi sáng họ kéo xe dưới cái nắng Nam Kỳ. Buổi trưa họ khuân hàng ở bến sông. Buổi chiều họ tiếp tục công việc cho đến khi thành phố lên đèn. Và giữa những giờ lao động ấy, một quán ăn nhỏ như trong bức ảnh là nơi để nghỉ chân, ăn một bữa cơm nóng và lấy lại sức lực.
Nhìn kỹ bức ảnh, phía trước quán còn có những chú chó lang thang nằm quanh khu vực nấu nướng. Khói bếp bay lên từ chiếc xe hàng. Những người khách ngồi sát bên nhau. Mọi thứ đều rất giản dị. Nhưng chính sự giản dị ấy lại phản ánh chân thực nhất đời sống của đa số cư dân Sài Gòn đầu thế kỷ XX.
Lịch sử thường nhớ đến các dinh thự, các công trình thuộc địa hay những nhân vật nổi tiếng. Nhưng một thành phố không được xây dựng bởi những người nổi tiếng.
Một thành phố được xây dựng bởi những người lao động bình thường như những người đang ngồi trong bức ảnh này. Họ không có tượng đài. Không có tên trong sách sử. Nhưng họ là những người đã góp phần biến Sài Gòn từ một đô thị ven sông trở thành trung tâm kinh tế lớn nhất Đông Dương.
Hơn một trăm năm đã trôi qua. Quán ăn ấy đã biến mất. Những con người trong ảnh cũng đã đi vào quá khứ. Nhưng bức ảnh vẫn còn ở lại, như một lời nhắc nhở về cuộc sống thường nhật của những người dân bình thường đã làm nên lịch sử của thành phố này.
Nguồn ảnh gốc: Bưu thiếp Đông Dương thuộc Pháp
Phục dựng màu: Đại Nam Ngoại Truyện
