Tấm bưu ảnh này được người Pháp chú thích: “TONKIN – Brodeurs et dessinateurs” (Những người thợ thêu và người vẽ mẫu).
Thoạt nhìn, đây chỉ là một góc nhỏ của một xưởng thủ công ở Bắc Kỳ hơn một thế kỷ trước.
Nhưng nếu quan sát kỹ, ta sẽ thấy đây là nơi những tấm gấm thêu, lễ phục quan lại, hoành phi, câu đối và vô số sản phẩm mỹ thuật truyền thống được tạo ra bằng đôi tay của những nghệ nhân Việt Nam.
Người ngồi bên trái đang cẩn thận xử lý từng đường nét trên tấm vải. Người ở giữa chăm chú phác thảo hoa văn. Người bên phải đang hoàn thiện một bản mẫu mới. Không có máy tính. Không có máy in.
Không có phần mềm thiết kế. Mọi thứ đều bắt đầu từ bút lông, giấy dó, màu nhuộm và kinh nghiệm truyền từ đời này sang đời khác.
Những hoa văn xuất hiện trên áo bào của quan lại, trên cờ quạt nghi trượng, trên đồ thờ trong đình chùa hay trên những bộ lễ phục sang trọng đều phải trải qua công đoạn thiết kế và thêu thủ công vô cùng công phu.
Mỗi con rồng. Mỗi áng mây. Mỗi cánh phượng. Đều được vẽ tay trước khi trở thành những đường chỉ tinh xảo trên vải.
Ngày nay, khi nhìn thấy một bộ quan phục triều Nguyễn trong bảo tàng, ít ai nghĩ đến những người thợ vô danh đã dành hàng tuần, thậm chí hàng tháng trời để hoàn thành từng chi tiết.
Họ không phải tướng lĩnh. Không phải đại thần. Tên tuổi của họ cũng hiếm khi xuất hiện trong sử sách. Nhưng chính họ là những người đã góp phần tạo nên vẻ đẹp của nền mỹ thuật truyền thống Việt Nam. Bức ảnh này không ghi lại chiến tranh hay những sự kiện lớn. Nó ghi lại một điều giản dị hơn.
Đó là khoảnh khắc những người thợ thủ công đang lặng lẽ làm việc để giữ gìn những giá trị văn hóa đã tồn tại hàng trăm năm trên đất Bắc Kỳ.
Nguồn ảnh gốc: Bưu ảnh Bắc Kỳ đầu thế kỷ XX
Chú thích gốc: TONKIN – Brodeurs et dessinateurs
Phục dựng màu: Đại Nam Ngoại Truyện
