Đại Nam Ngoại Truyện phục dựng màu từ ảnh đen trắng hoặc đã hư cũ
Những bức ảnh tư liệu hiếm hoi này ghi lại Cầm Văn Oai (Cầm Oai), một nhân vật quyền thế của người Thái ở vùng Mai Sơn – Sơn La, thường được dân gian địa phương gọi là “vua Thái”.
Trong ảnh, Cầm Oai xuất hiện giữa một đoàn người có vũ trang, mang súng, giáo và đao; trên ngực ông còn thấy nhiều huân chương. Một hình ảnh cho thấy khá rõ vị thế đặc biệt của tầng lớp thủ lĩnh địa phương tại vùng Tây Bắc thời bấy giờ.
Nhưng câu chuyện đáng chú ý hơn lại bắt đầu từ cha ông – Cầm Văn Thanh.
Theo hồ sơ được Báo Pháp Luật TP.HCM/Tuổi Trẻ dẫn lại từ Bảo tàng Sơn La, năm 1888, Tôn Thất Thuyết đã trao cho Cầm Văn Thanh một thanh kiếm lệnh, phong chức quan đạo binh và giao trách nhiệm về binh lính các châu mường người Thái ở Tây Bắc. Thanh kiếm sau đó được truyền lại cho Cầm Oai và các thế hệ trong dòng họ. Năm 1962, gia đình hiến hiện vật cho bảo tàng.
Đây là thời điểm đặc biệt. Sau biến cố kinh thành Huế năm 1885, phong trào Cần Vương chống Thực Dân Pháp lan ra nhiều nơi. Khi lực lượng Cần Vương tại nhiều vùng bị đàn áp, khu vực miền núi Tây Bắc vẫn là một địa bàn mà những thủ lĩnh địa phương có thể duy trì lực lượng và ảnh hưởng đáng kể.
Điều thú vị là thanh kiếm ấy không đơn thuần chỉ để chiến đấu.
Theo lời kể của hậu duệ dòng họ Cầm được bài báo ghi lại, trong mắt người dân, nhìn thấy kiếm cũng giống như nhìn thấy lệnh của vua. Nó trở thành biểu tượng của quyền lực và tính chính danh được truyền từ triều đình tới một thủ lĩnh miền núi.
Cầm Oai sau đó kế tục vị trí của cha. Những tư liệu còn lại cho thấy ông không phải một nhân vật chỉ tồn tại trong truyền thuyết: Bảo tàng Sơn La còn lưu những văn bản bằng chữ Thái liên quan đến hoạt động quản lý của ông vào thời Khải Định.
Và câu chuyện đặt ra một vấn đề lịch sử rất đáng suy nghĩ:
Trong lúc quyền lực của triều Nguyễn ngày càng bị Thực Dân Pháp khống chế, một thanh kiếm mang danh nghĩa vua Hàm Nghi lại có thể tiếp tục tạo nên uy quyền ở tận vùng núi Tây Bắc trong bao lâu?
Đôi khi quyền lực của một triều đình không chỉ tồn tại trong kinh thành — nó còn sống trong một thanh kiếm, một lời hiệu triệu và ký ức của cả một vùng đất.
Ảnh tư liệu: tư liệu lịch sử về dòng họ Cầm – Chiềng Mai, Sơn La.
Tham khảo: Bài “Vua Thái ở Chiềng Mai (Kỳ 1): Kiếm lệnh của vua Hàm Nghi”
Phục dựng màu: Đại Nam Ngoại Truyện.
