Hoàng Sa không chỉ xuất hiện trong ký ức của người Việt như một cái tên ngoài biển xa. Trong các nguồn sử liệu được các nhà nghiên cứu dẫn lại, đó còn là nơi những đội thuyền Việt Nam đã được tổ chức ra hoạt động từ thời các chúa Nguyễn.
Năm 1816 là một dấu mốc đặc biệt.Dưới triều vua Gia Long, thủy quân chính quy của nhà Nguyễn được cử ra Hoàng Sa. Theo tư liệu được Báo Điện tử Chính phủ tổng hợp, việc Gia Long cử thủy quân ra cắm cờ năm 1816 mang ý nghĩa quan trọng về phương diện nhà nước; từ giai đoạn này, nhiệm vụ tại biển đảo dần được chuyển từ các đội Hoàng Sa, Bắc Hải sang lực lượng thủy quân chính quy.
Nhưng câu chuyện không bắt đầu từ Gia Long và cũng không kết thúc ở Gia Long.
Trước khi triều Nguyễn thành lập năm 1802, hoạt động của người Việt trên vùng biển đảo đã có lịch sử lâu dài. Một văn bản năm 1759 được bài báo dẫn lại liên quan đến thuyền và tiền trợ cấp phục vụ đội Hoàng Sa, cho thấy việc tổ chức hoạt động hướng ra Hoàng Sa đã tồn tại từ trước khi Gia Long lên ngôi.
Đến thời Nguyễn, việc thực thi công vụ trên biển được tổ chức ngày càng quy củ. Các nguồn sử liệu triều Nguyễn được giới nghiên cứu sử dụng gồm Đại Nam thực lục, châu bản, Khâm định Đại Nam hội điển sự lệ, Đại Nam nhất thống chí và nhiều tài liệu khác.
Những chuyến đi ấy không đơn thuần là ra biển đánh cá. Triều đình huy động thủy quân, quan chức trung ương, quan lại địa phương và dân binh/ngư dân miền Trung thực hiện nhiều công việc: khảo sát hải trình, đo đạc, vẽ bản đồ, kiểm kê, dựng miếu, cắm bia và thực hiện các công vụ khác tại Hoàng Sa. Năm 1835 dưới thời Minh Mệnh, Đại Nam thực lục còn ghi việc cai đội Phạm Văn Nguyên cùng binh lính và phu dân Bình Định, Quảng Ngãi vận chuyển vật liệu ra xây dựng Hoàng Sa tự.
Đó mới là điều khiến Hoàng Sa năm 1816 trở nên đáng nhớ: không phải chỉ một lá cờ giữa đại dương, mà là dấu vết của một hoạt động có tổ chức của nhà nước. Triều đại rồi sẽ thay đổi. Tên gọi chính quyền có thể thay đổi. Nhưng lịch sử của một lãnh thổ không biến mất cùng với một triều đại.
Qua những biến động của thế kỷ XX, các chính quyền Việt Nam tiếp tục khẳng định chủ quyền đối với Hoàng Sa. Ngày nay, Nhà nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam tiếp tục khẳng định Việt Nam có đầy đủ bằng chứng lịch sử và cơ sở pháp lý đối với chủ quyền ở Hoàng Sa, đồng thời xác định các quyền trên biển phù hợp với Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển năm 1982.
Hơn hai thế kỷ đã trôi qua kể từ năm 1816. Từ những người lính và dân binh vượt biển trên những con thuyền gỗ thời Gia Long, đến những thế hệ người Việt Nam hôm nay — Hoàng Sa vẫn hiện diện trong lịch sử chủ quyền biển đảo mà Việt Nam khẳng định và tiếp nối.
Hoàng Sa — không chỉ là một địa danh trên bản đồ.
Đó là một phần của lịch sử biển đảo Việt Nam. 🇻🇳
Nguồn tư liệu chính: Báo Điện tử Chính phủ – Việt Nam xác lập chủ quyền từ rất lâu đối với Hoàng Sa, Trường Sa
Đại Nam Ngoại Truyện
