Năm 1527, Mạc Đăng Dung buộc vua Lê Cung Hoàng nhường ngôi và lập ra nhà Mạc.
Trong gần 500 năm, nhiều bộ sử phong kiến gọi ông là “nghịch thần”, là kẻ tiếm đoạt cơ nghiệp nhà Lê. Việc cướp ngôi này cũng chính là nguyên nhân dẫn tới cuộc chiến Nam – Bắc triều kéo dài hàng chục năm sau đó.
Nhưng nếu nhìn vào hoàn cảnh lúc bấy giờ, câu chuyện có lẽ không đơn giản như vậy.
Khi Mạc Đăng Dung bước lên vũ đài chính trị, triều Lê sơ đã rơi vào khủng hoảng nghiêm trọng. Các phe phái tranh giành quyền lực, nhiều cuộc nổi dậy bùng nổ khắp nơi, vua bị phế lập liên tục và chiến tranh diễn ra ngay giữa kinh thành. Từ một võ quan xuất thân bình dân, Mạc Đăng Dung dần trở thành người đủ sức dẹp loạn và kiểm soát triều chính.
Điều khiến các nhà sử học tranh luận tới tận ngày nay là:
Nếu không có Mạc Đăng Dung, liệu nhà Lê khi ấy còn đủ sức tồn tại?
Hay việc thay đổi triều đại thực chất chỉ là kết quả tất yếu của một nhà nước đã suy sụp?
Sau khi lên ngôi, nhà Mạc vẫn giữ quốc hiệu Đại Việt, tiếp tục sử dụng phần lớn bộ máy hành chính, luật lệ và khoa cử cũ. Trong nhiều năm đầu, tình hình kinh tế và xã hội ở vùng do nhà Mạc kiểm soát tương đối ổn định hơn so với giai đoạn cuối Lê sơ.
Tuy nhiên, công lao ấy không thể xóa đi sự kiện gây tranh cãi nhất đời ông.
Năm 1540, trước áp lực từ nhà Minh và nguy cơ một cuộc xâm lược quy mô lớn, Mạc Đăng Dung đích thân ra biên giới xin hàng và chấp nhận những điều kiện nặng nề để đổi lấy hòa bình. Sự kiện này bị nhiều sử gia đời sau xem là một vết nhơ lớn trong lịch sử dân tộc. Nhưng cũng có quan điểm cho rằng ông đã lựa chọn nhượng bộ để tránh cho Đại Việt một cuộc chiến mà phần thắng gần như không có.
Vì thế, Mạc Đăng Dung có lẽ là một trong những nhân vật gây tranh cãi nhất lịch sử Việt Nam.
Ông vừa là người chấm dứt nhà Lê sơ.
Vừa là người sáng lập một triều đại tồn tại hơn một thế kỷ.
Vừa là vị vua bị lên án vì tiếm ngôi.
Nhưng cũng là người được một số nhà nghiên cứu hiện đại đánh giá đã góp phần ổn định đất nước trong thời kỳ hỗn loạn.
Nếu sống vào năm 1527, bạn sẽ xem Mạc Đăng Dung là nghịch thần hay là người cứu thời cuộc?
Tham khảo tư liệu:
Sách nhà Mạc và Lê Trịnh: https://s.shopee.vn/6VLShRbKOw
