Dòng chú thích trên tấm bưu thiếp cổ ghi:
“CAP-St-JACQUES – Artilleurs Annamites”
(Mũi Saint-Jacques – Các pháo thủ người An Nam).
Click quảng Cáo Shopee góp kinh phí duy trì dự án: https://s.shopee.vn/4fugOVf9a2
Ngày nay, nơi này được biết đến với cái tên quen thuộc là Vũng Tàu. Nhưng hơn một thế kỷ trước, dưới thời thuộc địa Pháp, vùng đất ấy được gọi là Cap Saint-Jacques – cửa ngõ hàng hải quan trọng bảo vệ lối vào Sài Gòn từ biển Đông.
Trong bức ảnh là một nhóm pháo thủ người Việt. Họ đứng trước ống kính với những bộ áo quần giản dị, phía sau là những hàng chuối và khung cảnh nhiệt đới quen thuộc của Nam Kỳ.
Không có đại bác trong khung hình. Không có doanh trại đồ sộ. Không có cảnh thao diễn quân sự.
Nhưng dòng chú thích đã cho chúng ta biết họ là những người lính pháo binh bản xứ phục vụ trong hệ thống quân sự thuộc địa. Vào cuối thế kỷ XIX và đầu thế kỷ XX, người Pháp tuyển mộ hàng chục ngàn binh sĩ người Việt để phục vụ trong các đơn vị quân đội tại Đông Dương.
Trong số đó có bộ binh, kỵ binh, công binh và pháo binh. Những người lính này được huấn luyện theo phương pháp quân sự phương Tây, sử dụng các loại vũ khí hiện đại hơn rất nhiều so với những gì quân đội triều Nguyễn từng sở hữu trước đó.
Nhiệm vụ của họ trải dài từ canh gác đồn lũy, bảo vệ cảng biển, hộ tống đoàn công vụ cho đến tham gia các chiến dịch quân sự trên khắp Đông Dương.
Nhìn vào bức ảnh hôm nay, người ta thường dễ đưa ra những phán xét đơn giản. Nhưng lịch sử hiếm khi đơn giản như vậy. Đằng sau mỗi người lính là một cuộc đời. Một gia đình cần được nuôi sống.
Một làng quê phía sau lưng. Một thời đại đầy biến động mà rất ít người có quyền lựa chọn số phận của mình. Họ không phải là những vị tướng nổi tiếng. Cũng không phải những nhân vật xuất hiện trong sách giáo khoa. Nhưng họ là một phần của lịch sử Việt Nam thời thuộc địa. Một phần thường bị bỏ quên giữa những câu chuyện lớn về chiến tranh và chính trị.
Bức ảnh này không kể về chiến thắng hay thất bại. Nó kể về những con người bình thường đang đứng giữa giao điểm của hai thế giới: Một bên là xã hội Việt Nam truyền thống. Một bên là trật tự thuộc địa đang định hình Đông Dương đầu thế kỷ XX.
Và chính trong những khoảnh khắc giản dị như thế này, lịch sử đã được ghi lại.
Nguồn ảnh gốc: Bưu thiếp Đông Dương thuộc Pháp
Phục dựng màu: Đại Nam Ngoại Truyện
