Tấm bưu ảnh này mang dòng chữ: “SAIGON – Tirailleur annamite en reconnaissance” – Lính tập An Nam đang làm nhiệm vụ trinh sát
Khác với những bức ảnh tập thể hay duyệt binh thường thấy, nhân vật trong ảnh không đứng thẳng trước ống kính. Anh đang khom người sát mặt đất, một đầu gối chống xuống bùn, mắt hướng về phía trước như đang dò xét từng chuyển động trong bụi cỏ. Đó chính là công việc của một người lính trinh sát quân đội thực dân Pháp.
Trong chiến tranh, người nguy hiểm nhất đôi khi không phải người nổ phát súng đầu tiên, mà là người đi trước cả đơn vị. Họ phải len lỏi qua những khu rừng rậm, bãi lau sậy, bờ ruộng hay những con đường mòn chưa biết phía trước có phục kích hay không.
Một toán quân có thể nghỉ ngơi phía sau. Nhưng người trinh sát thì không. Phải nhìn trước khi người khác nhìn. Nghe trước khi người khác nghe. Và phát hiện nguy hiểm trước khi cả đơn vị bước vào.
Điều thú vị là dù được huấn luyện theo kiểu quân đội phương Tây, người lính trong ảnh vẫn mang nhiều dấu ấn rất Việt Nam. Đôi chân trần quen thuộc, chiếc khăn quấn đầu chống nắng, dáng người nhỏ gọn phù hợp với địa hình nhiệt đới. Những người chỉ huy Pháp khi đó sớm nhận ra rằng lính bản xứ có khả năng thích nghi với rừng núi, đồng ruộng và khí hậu Đông Dương tốt hơn nhiều binh sĩ châu Âu.
Nhìn tấm ảnh hôm nay, chúng ta dễ quên rằng người thanh niên ấy có thể chỉ mới ngoài hai mươi tuổi. Có thể anh xuất thân từ một làng quê ven sông. Có thể trước khi khoác quân phục cho thực dân, anh từng là người cày ruộng, chèo ghe hay gánh hàng ngoài chợ.
Nhưng vào khoảnh khắc bức ảnh được chụp, anh không còn là một người nông dân nữa. Anh là đôi mắt của cả đơn vị lính thuộc địa. Là người bước vào nơi nguy hiểm nhất trước tất cả mọi người. Hơn một thế kỷ đã trôi qua. Tên tuổi của người lính ấy không còn được ghi lại.
Nhưng tư thế khom mình giữa cỏ dại trong bức ảnh vẫn kể cho chúng ta một câu chuyện rất thật về cuộc sống quân ngũ ở Đông Dương đầu thế kỷ XX – nơi lịch sử không chỉ được tạo nên bởi những vị tướng, mà còn bởi những người lính vô danh lặng lẽ đi trước đoàn quân.
Nguồn ảnh gốc: Bưu ảnh Đông Dương đầu thế kỷ XX
Phục dựng màu: Đại Nam Ngoại Truyện
