Tấm bưu ảnh này mang dòng chú thích: “SAIGON – Tirailleurs Annamites (Camp des Mares) à l’exercice” – Lính tập An Nam tại Trại Đầm Lầy (Camp des Mares) trong một buổi huấn luyện.
Khác với những bức ảnh chân dung hay ảnh kỷ niệm, đây là một khoảnh khắc rất đời thường của quân ngũ. Hàng chục người lính đang nằm, quỳ hoặc đứng theo đội hình tập bắn. Những khẩu súng trường đồng loạt hướng về một mục tiêu ngoài khung hình. Phía sau họ là doanh trại, những hàng cây và những tàu lá quen thuộc của vùng đất Nam Kỳ đầu thế kỷ XX.
Điều đặc biệt là dù đây là một buổi huấn luyện quân sự, khung cảnh vẫn mang đậm màu sắc làng quê Việt Nam. Nhưng dưới màu áo quân lính thực dân Pháp.
Không có thao trường rộng lớn như ở châu Âu. Không có doanh trại bằng gạch đá đồ sộ. Chỉ có cỏ dại, cây chuối, sân đất và những người lính bản xứ đang tập luyện dưới cái nắng nhiệt đới.
Nhìn kỹ bức ảnh, người ta dễ nhận ra sự pha trộn của hai thế giới. Một bên là kỹ thuật quân sự hiện đại được người Pháp đưa vào Đông Dương. Một bên là những thanh niên An Nam với dáng người quen thuộc của người nông dân Việt Nam. Nhiều người trong số họ trước đó có lẽ chưa từng cầm súng. Họ lớn lên trên ruộng lúa, ven sông hoặc trong những làng quê xa xôi. Rồi một ngày bước vào doanh trại, học cách hành quân, học cách bắn súng và trở thành một phần của bộ máy quân sự thuộc địa. Là một phần của cuộc chiến mà đối thủ của họ lại chính là đồng bào mình.
Hơn một thế kỷ đã trôi qua. Không ai còn biết tên của những người lính trong bức ảnh này.
Nhưng khoảnh khắc họ cùng nhau tập luyện trên bãi cỏ ở Sài Gòn năm nào vẫn còn được lưu giữ. Đó không chỉ là một bức ảnh quân sự. Đó còn là hình ảnh của một thế hệ người Việt đã sống giữa thời kỳ đất nước đổi thay, khi những người nông dân lần đầu tiên bước vào một thế giới hoàn toàn mới mang tên quân đội hiện đại. Nhưng là để chống lại chính những đồng bào khác của mình.
Nguồn ảnh gốc: Bưu ảnh Đông Dương đầu thế kỷ XX
Phục dựng màu: Đại Nam Ngoại Truyện
