Tấm bưu ảnh này được ghi chú bằng tiếng Pháp: “Femmes Miaos du Tonkin” – Phụ nữ người Mèo ở Bắc Kỳ. Trong cách gọi của người Pháp thời đó, “Miao” là tên dùng để chỉ nhiều nhóm dân tộc sinh sống trên các vùng núi phía Bắc, trong đó có cộng đồng người H’Mông ngày nay.
Khác với những bức ảnh về phố phường Hà Nội hay bến cảng Hải Phòng, bức ảnh này đưa chúng ta lên một thế giới hoàn toàn khác – những miền núi cao mây phủ của Bắc Kỳ hơn một thế kỷ trước.
Điều gây ấn tượng nhất chính là trang phục. Những chiếc khăn đội đầu được quấn cầu kỳ. Những vòng cổ lớn bằng bạc phủ kín cổ và ngực. Những bộ váy áo được may theo phong cách riêng của cộng đồng mình.
Đối với người miền xuôi lúc bấy giờ, đó là những hình ảnh vừa lạ lẫm vừa đầy tò mò. Nhưng đối với đồng bào vùng cao, đó lại là cuộc sống thường ngày, là bản sắc được gìn giữ qua nhiều thế hệ.
Trong bức ảnh có cả phụ nữ và trẻ em. Không ai tạo dáng cầu kỳ. Không ai cố gắng trở nên nổi bật. Họ chỉ đứng trước ống kính với vẻ bình thản vốn có, như thể không hề biết rằng hơn một trăm năm sau, hậu thế vẫn còn nhìn thấy gương mặt của mình.
Những tấm ảnh như thế này nhắc chúng ta rằng lịch sử Việt Nam không chỉ được tạo nên bởi các triều đại, các trận chiến hay những đô thị lớn.
Lịch sử còn được tạo nên bởi hàng chục cộng đồng dân tộc khác nhau, mỗi nơi mang một tiếng nói, một bộ trang phục và một cách sống riêng.
Giữa những biến động của thời cuộc, những người phụ nữ trong ảnh vẫn tiếp tục trồng ngô trên nương, dệt vải, nuôi con và gìn giữ những phong tục đã tồn tại từ nhiều đời trước.
Có lẽ họ không biết mình đang trở thành một phần của lịch sử.
Nhưng chính những con người bình dị ấy đã góp phần tạo nên bức tranh đa dạng của đất nước này. Hơn một thế kỷ đã trôi qua. Tên tuổi của họ đã mất theo thời gian.
Nhưng những chiếc vòng bạc, những tấm khăn đội đầu và những ánh mắt trong trẻo ấy vẫn còn ở lại, kể cho chúng ta nghe câu chuyện về một Bắc Kỳ vùng cao của ngày xưa.
Nguồn ảnh gốc: Bưu ảnh Bắc Kỳ đầu thế kỷ XX
Phục dựng màu: Đại Nam Ngoại Truyện
