Tấm ảnh này mang dòng chữ tiếng Pháp: “Le marchand de café ambulant” – Người bán cà phê dạo.
Ngày nay, cà phê đã trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống người Việt. Từ quán vỉa hè đến những chuỗi cửa hàng hiện đại, đâu đâu cũng có thể bắt gặp một ly cà phê. Nhưng hơn một thế kỷ trước, khi Sài Gòn còn là một thành phố thuộc địa đang phát triển, cà phê đã xuất hiện theo một cách rất khác.
Trong ảnh là một quầy cà phê lưu động giữa đường phố. Không có biển hiệu lớn. Không có bàn ghế sang trọng. Chỉ là một chiếc xe đẩy đơn sơ với vài chiếc ly, vài dụng cụ pha chế và những người lao động đang chờ một thức uống giúp họ tỉnh táo giữa ngày dài.
Điều thú vị là cà phê ban đầu vốn không phải thức uống truyền thống của người Việt. Nó được người Pháp đưa vào Đông Dương trong thế kỷ XIX. Nhưng chỉ sau vài chục năm, người Việt đã nhanh chóng biến nó thành một phần của đời sống thường nhật.
Từ các công chức, thương nhân cho tới người khuân vác ngoài bến cảng. Từ những quán sang trọng ở trung tâm Sài Gòn cho đến các xe cà phê rong trong ngõ nhỏ.
Ai cũng có thể trở thành khách hàng. Nhìn bức ảnh này, người ta dễ liên tưởng đến những gánh cà phê vỉa hè vẫn còn tồn tại ở nhiều nơi ngày nay. Một chiếc ghế thấp. Một bình nước nóng. Vài câu chuyện phiếm. Và một ly cà phê để bắt đầu ngày mới.
Có thể cách pha đã khác. Thành phố đã khác. Nhưng thói quen ngồi bên ly cà phê để trò chuyện dường như vẫn không thay đổi.
Hơn một thế kỷ đã trôi qua. Người bán cà phê trong ảnh đã đi vào quá khứ. Chiếc xe đẩy cũng không còn nữa. Nhưng văn hóa cà phê mà họ góp phần tạo dựng vẫn tiếp tục tồn tại, trở thành một phần bản sắc rất riêng của Việt Nam. Đôi khi lịch sử không nằm trong những cung điện hay chiến trường. Lịch sử cũng có thể bắt đầu từ một ly cà phê trên góc phố.
Nguồn ảnh gốc: Bưu ảnh Đông Dương đầu thế kỷ XX
Phục dựng màu: Đại Nam Ngoại Truyện
