Một khoảnh khắc đời thường của Hà Nội đầu thế kỷ XX được lưu lại trên tấm bưu ảnh mang dòng chữ: “TONKIN – Hanoi – Conducteur de pousse-pousse” – người kéo xe tay ở Hà Nội.
Trong ảnh, hai người phụ nữ ngồi trên một chiếc xe kéo tay, phía trước là người phu đang kéo xe. Một chi tiết đặc biệt vẫn còn trên tấm bưu thiếp là dòng chữ viết tay có thể đọc được “Hanoi ce 27 Mars 1910”, tức Hà Nội, ngày 27 tháng 3 năm 1910. Như vậy, tấm bưu ảnh này đã tồn tại hơn 116 năm.
Thời điểm ấy, Bắc Kỳ đang nằm dưới sự cai trị của thực dân Pháp. Xe kéo – thường được người Pháp gọi là pousse-pousse – từng là một phương tiện đi lại quen thuộc tại các đô thị như Hà Nội, Hải Phòng và Sài Gòn. Phía sau những chiếc xe ấy là một tầng lớp lao động kiếm sống bằng chính sức người, kéo hành khách qua những con phố mỗi ngày.
Bức ảnh tạo nên một sự tương phản khá rõ: hai hành khách ngồi trên chiếc xe bánh lớn, ăn mặc chỉnh tề, trong khi người phu phía trước để trần phần thân trên và trực tiếp dùng sức kéo cả chiếc xe. Không cần những đại cảnh phố xá, chỉ một khuôn hình nhỏ cũng đủ cho thấy phần nào nhịp sống và sự phân tầng trong xã hội đô thị hơn một thế kỷ trước.
Điều thú vị là chiếc xe kéo trong ảnh có bánh rất lớn, nan hoa mảnh và thân xe đặt cao. Đây từng là hình ảnh rất quen thuộc trên những bưu thiếp về Đông Dương, nhưng rồi dần biến mất khi xe đạp, ô tô và những phương tiện cơ giới trở nên phổ biến.
Hà Nội, ngày 27 tháng 3 năm 1910. Người kéo xe, hai vị khách và cả người cầm máy ảnh hôm ấy có lẽ chẳng thể tưởng tượng rằng hơn một thế kỷ sau, chúng ta vẫn còn nhìn thấy khoảnh khắc của họ.
Ảnh tư liệu: “Tonkin – Hanoi – Conducteur de pousse-pousse”, bưu ảnh đầu thế kỷ XX.
