Một bưu ảnh cổ đầu thế kỷ XX ghi lại một nhóm đồng bào miền núi trong hành trình qua khu vực Vinh, thuộc Nghệ An ngày nay. Chú thích nguyên bản trên bưu ảnh viết:
“902. TONKIN – Vinh – Moïs en voyage”
Có thể hiểu là: “Bắc Kỳ – Vinh – Người Moï trên đường đi.”
“MOÏ” TRONG BƯU ẢNH CỔ CÓ NGHĨA LÀ GÌ?
“Moï” là cách gọi cũ của người Pháp đối với nhiều cộng đồng dân tộc thiểu số ở vùng núi Đông Dương, chứ không phải tên chính xác của một dân tộc cụ thể.
MỘT ĐOÀN NGƯỜI ĐANG DI CHUYỂN
Bức ảnh cho thấy khoảng hơn chục người nam. Nhiều người đeo gùi lớn trên lưng, một số cầm gậy hoặc dụng cụ dài. Trang phục khá đơn giản, phù hợp với việc đi bộ đường dài trong điều kiện miền núi.
Điểm đáng chú ý là đây không phải kiểu được sắp đặt. Cả nhóm xuất hiện ngoài trời, giữa cây cối và nhà tranh, tạo cảm giác như người chụp đã bắt gặp họ trong một chặng dừng chân của hành trình.
Những chiếc gùi phía sau một số nhân vật cũng cho thấy việc vận chuyển đồ đạc chủ yếu dựa vào sức người — một hình ảnh rất quen thuộc tại nhiều vùng miền núi Việt Nam thời kỳ này.
VÌ SAO BƯU THIẾP GHI “TONKIN – VINH”?
Chi tiết “Tonkin – Vinh” khá thú vị. Trong hệ thống hành chính thời Pháp thuộc, Vinh thuộc Trung Kỳ (Annam), không phải Bắc Kỳ (Tonkin). Vì vậy dòng chú thích này có khả năng phản ánh cách phân loại địa lý thiếu chính xác của nhà phát hành bưu ảnh, thay vì địa giới hành chính chính thức.
Mặt sau bưu thiếp mang dòng “Indo-Chine Française – Carte Postale”, nhưng không có thư, địa chỉ người nhận hay dấu bưu điện, cho thấy tấm này có thể chưa từng được gửi qua đường bưu chính.
Bên trái còn xuất hiện một hàng chữ Hán viết tay. Đây nhiều khả năng là ký hiệu hoặc ghi chú của người sở hữu/sưu tập, không phải phần chú thích in sẵn của nhà phát hành.
MỘT KHOẢNH KHẮC ĐỜI THƯỜNG HƠN MỘT THẾ KỶ TRƯỚC
Không cung điện, quan lại hay phố thị, lưu lại một khía cạnh khác của Việt Nam đầu thế kỷ XX: những con người miền núi mang hành lý trên lưng, đi bộ qua những cung đường dài và dừng lại trước ống kính của một nhiếp ảnh gia.
Danh tính của họ đã không còn được ghi lại. Nhưng hơn một thế kỷ sau, trang phục, những chiếc gùi, cây gậy và ánh mắt của từng người vẫn còn hiện diện trong tấm bưu ảnh nhỏ này — một lát cắt hiếm hoi về đời sống cư dân miền núi Việt Nam thời Pháp thuộc.
Ảnh tư liệu: “902. Tonkin – Vinh – Moïs en voyage”, bưu ảnh Đông Dương thuộc Pháp, đầu thế kỷ XX.
