Tháng 5 năm 1593, Nguyễn Hoàng mang đại quân ra Bắc… nhưng không phải để tranh quyền, mà để quỳ trước vua Lê.
Đây là một trong những sự kiện ít được nhắc đến nhưng lại có ý nghĩa rất lớn trong lịch sử.
Tham khảo: https://s.shopee.vn/9Uz2hwepDU
Sau khi quân Nam triều đánh chiếm lại được Đông Đô (Thăng Long), Thái úy Nguyễn Hoàng rời Thuận Hóa, dẫn theo một đoàn chiến thuyền và binh mã hùng hậu vượt biển ra Bắc. Trước mặt vua Lê Thế Tông, ông dâng toàn bộ sổ sách, hộ tịch và tài chính của hai xứ Thuận Hóa – Quảng Nam, chính thức yết kiến triều đình sau nhiều năm trấn thủ phương Nam.
Hành động ấy không chỉ mang ý nghĩa báo công, mà còn khẳng định họ Nguyễn vẫn một lòng phò Lê, tiếp tục cùng Trịnh Tùng đánh dẹp tàn quân nhà Mạc và các cuộc nổi dậy ở Sơn Nam, Hải Dương.
Đáp lại, vua Lê Thế Tông phong cho Nguyễn Hoàng làm Trung quân Đô đốc phủ Tả Đốc chưởng phủ sự Thái úy Đoan Quốc công, một trong những chức vụ quân sự cao nhất của triều đình.
Điều đáng chú ý là sau buổi yết kiến ấy, Nguyễn Hoàng không trở về Thuận Hóa. Ông ở lại Đông Đô suốt 8 năm, trực tiếp cầm quân chinh chiến khắp các mặt trận. Theo sử sách, trong khoảng thời gian này ông đánh dẹp nhiều cuộc nổi loạn, đi đến đâu cũng giành thắng lợi, lập được nhiều chiến công quan trọng, góp phần củng cố nền trung hưng của nhà Hậu Lê.
Nhưng 8 năm ấy cũng là quãng thời gian đầy mất mát. Hai người con của Nguyễn Hoàng là công tử thứ hai Nguyễn Hán và công tử thứ tư Nguyễn Diễn đều tử trận trong khi theo cha chinh chiến. Những chiến thắng ấy phải đánh đổi bằng chính máu của gia tộc họ Nguyễn.
Có một chi tiết đáng chú ý được ghi trong sử liệu: đến năm 1600, khi Nguyễn Hoàng đã ở lại Đông Đô được 8 năm, lập nhiều công lao, thì “vì có công to, nên họ Trịnh ghét”. Đây cũng là thời điểm Nguyễn Hoàng xin trở lại trấn thủ Thuận Hóa và từ đó mở ra một bước ngoặt lớn trong lịch sử.
Nhìn lại sự kiện năm 1593, thật khó hình dung rằng người từng nhiều năm sát cánh cùng Trịnh Tùng trên chiến trường, lập công cho nhà Lê và hy sinh cả hai người con trong cuộc chiến, về sau lại trở thành người đặt nền móng cho chính quyền Đàng Trong đối lập với Đàng Ngoài.
Lịch sử luôn đầy những nghịch lý. Có những người từng là đồng minh, cùng chung chiến tuyến, nhưng hoàn cảnh và quyền lực cuối cùng lại đưa họ đi về hai hướng khác nhau.
Theo bạn, nếu Nguyễn Hoàng không ở lại Đông Đô suốt 8 năm, hoặc không cảm nhận được sự nghi kỵ sau khi lập quá nhiều chiến công, liệu lịch sử có còn xuất hiện cuộc phân tranh Trịnh – Nguyễn kéo dài hàng chục năm sau đó?
Đại Nam Ngoại Truyện
